του Άρη Χατζηστεφάνου | Εφημερίδα των Συντακτών
Σχεδόν τρεις δεκαετίες από τη δημιουργία της, η σειρά «South Park» βρίσκεται φέτος στην πρωτοπορία της κριτικής απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Και αυτό είναι ανησυχητικό.
Ο Guardian την αποκάλεσε regime change operation (επιχείρηση ανατροπής καθεστώτος) και την «πιο σημαντική τηλεοπτική σειρά στην εποχή του Τραμπ 2.0». Και είχε απόλυτο δίκιο. Ο 27ος κύκλος του «South Park» αποτελεί το πιο σκληρό και πλήρες «κατηγορώ» απέναντι στο καθεστώς της Ουάσιγκτον. Ξεκινώντας από μια μάλλον γκροτέσκα απεικόνιση του Τραμπ ως… μικροτσούτσουνου γέρου, με τον οποίο δεν θέλει να κάνει σεξ ούτε ο διάολος, φτάνει στην αποδόμηση των πιο αντιδραστικών και νεοφασιστικών πολιτικών του Αμερικανού προέδρου.
Η κριτική είναι ανελέητη για την παρακρατική δράση της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στην πρωτεύουσα της χώρας. Η σειρά βρίσκεται τόσο κοντά στον πυρήνα της αμερικανικής πολιτικής σκηνής, ώστε πριν από μερικές εβδομάδες σατίριζε τον ακροδεξιό ινφλουένσερ Τσάρλι Κερκ (μετά τη δολοφονία του, το επεισόδιο παραμένει διαθέσιμο για προβολή μόνο στην πλατφόρμα του Paramount+).
Ανάμεσα στα πιο απολαυστικά σκετσάκια είναι και η εικόνα των πανικόβλητων δημοσιογράφων της εκπομπής «60 minutes» του CBS, οι οποίοι προσπαθούν να μην εκνευρίσουν τον πρόεδρο – είχε προηγηθεί η απόλυση από τον σταθμό του κωμικού Στίβεν Κόλμπερτ επειδή άσκησε κριτική στην υποταγή του καναλιού στις ορέξεις του Τραμπ. Το μήνυμα των δημιουργών του «South Park» είναι σαφές: Εμείς θα πούμε όσα δεν τολμά να πει η παραδοσιακή δημοσιογραφία στις ΗΠΑ.
O Νικ Μαρξ, καθηγητής κινηματογράφου και μέσων ενημέρωσης στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, υποστήριξε αυτή την εβδομάδα ότι η σειρά «μπορεί να βοηθήσει τους Δημοκρατικούς να ξανακερδίσουν τους νεαρούς ψηφοφόρους τους οποίους το κόμμα έχασε από τον Τραμπ. Η παρατήρηση είναι μεν σωστή αλλά αποδεικνύει και πόσο αντιδραστικό είναι πλέον το Δημοκρατικό Κόμμα.
Στη σχεδόν τριαντάχρονη ιστορία της, η σειρά κέρδισε επάξια τον τίτλο της πιο αντικομφορμιστικής παραγωγής στη σύγχρονη ιστορία της αμερικανικής τηλεόρασης. Αρκεί βέβαια να μην μπερδεύουμε τον αντικομφορμισμό με τον προοδευτισμό. Οι δημιουργοί του «South Park», ο Ματ Στόουν και ο Τρέι Πάρκερ, δεν έκρυψαν ποτέ την ακραία νεοφιλελεύθερη στάση τους, γεγονός που τους έδωσε και τον τίτλο των libertarians. Η σειρά στράφηκε ελάχιστες φορές απέναντι στο οικονομικό σύστημα, το οποίο παρήγε τον παραλογισμό που η ίδια σατίριζε. Λαμπρή εξαίρεση αποτέλεσαν ένα επεισόδιο του 2004 εναντίον της αλυσίδας σουπερμάρκετ Wall-Mart και δύο επεισόδια του 2016 για τις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας στις αποθήκες της Amazon του Τζεφ Μπέζος.
Το πραγματικό πρόβλημα σε οποιαδήποτε απόπειρα πολιτικής ανάλυσης του «South Park» είναι ότι κάθε ένα από τα 325 επεισόδια που έχουν προβληθεί μέχρι σήμερα, αποτελεί μεν ένα διαμάντι κοινωνικής κριτικής, αλλά μόνο αν το απομονώσεις από το ιστορικό του πλαίσιο. Η σάτιρα λόγου χάρη απέναντι στον πολιτικά ορθό λόγο θα ήταν εξαιρετική αν είχε παρουσιαστεί τη δεκαετία του 1990, όταν αυτός εξέφραζε ένα αντιδραστικό κίνημα στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Όταν όμως την έκανε το «South Park», πριν από τις εκλογές του 2016, θύμιζε περισσότερο τη ρητορική του Τραμπ και της alt-right πολιτικής σκηνής.
Η κριτική απέναντι σε όλες τις θρησκείες είναι επίσης καλοδεχούμενη, η εμμονή όμως των δημιουργών να παρουσιάσουν την εικόνα του Μωάμεθ όταν το ζητούσαν μανιωδώς η φιλελεύθερη αλλά και η φασίζουσα Δεξιά σε Ευρώπη και Αμερική, τούς έδινε ένα σαφές πολιτικό στίγμα. Αντίστοιχα, η στήριξη στην άνευ όρων ελευθερία του λόγου φαντάζει αξιοθαύμαστη, όταν όμως γίνεται αυτοσκοπός και κρατά ίσες αποστάσεις απέναντι στους ισχυρούς και τους αδύναμους, παραπέμπει περισσότερο στην κοσμοθεωρία του Ίλον Μασκ.
Σε άλλες περιπτώσεις τα προβλήματα είναι πιο εμφανή. Η παλαιότερη άρνηση της κλιματικής αλλαγής αποτελούσε μια πρόωρη μορφή τραμπισμού, ενώ σε θέματα εξωτερικής πολιτικής η σειρά απλώς αναπαρήγε τις βασικές θέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ: η Ρωσία, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα είναι οι παραδοσιακοί «κακοί», ενώ ο νεκρός Σαντάμ Χουσεΐν κοιμόταν (επίσης) με τον διάολο.
Προφανώς όταν συζητάμε για μια σειρά που εκτείνεται από τον 20ό έως τον 21ο αιώνα κάθε ένα από τα επιχειρήματα που αναφέρουμε μπορεί να αντικρουστεί με αναφορά σε κάποιο επεισόδιο. Οι εξαιρέσεις είναι πολλές, συχνά λαμπρές και πάντοτε εξαιρετικά ευφυείς. Σε βάθος χρόνου όμως μπορείς εύκολα να διαπιστώσεις τη βασική αντίληψη των Στόουν και Πάρκερ για τον κόσμο.
Μειώνουν μήπως όλα αυτά την παρατήρηση ότι το «South Park» αποτελεί σήμερα το προκεχωρημένο φυλάκιο απέναντι στη σαρωτική επέλαση του Ντόναλντ Τραμπ και της Maga Αμερικής; Σε καμία περίπτωση. Αν θέλουμε να αποδώσουμε «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι», πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο 27ος κύκλος είναι ένα αριστούργημα πολιτικής σάτιρας. Αν όμως σε μια χώρα όπου η δημοκρατία και το κράτος δικαίου καταλύονται μέρα με τη μέρα, η πρώτη γραμμή άμυνας είναι μια χολιγουντιανή παραγωγή δύο libertarian δημιουργών με προϋπολογισμό περίπου 1,5 δισ. δολάρια, τα πράγματα ίσως να είναι πιο άσχημα απ’ όσο δείχνουν.
