του Άρη Χατζηστεφάνου | Εφημερίδα των Συντακτών
Σε δύο μεγάλες πλατφόρμες στοιχημάτων των ΗΠΑ μπορείς να ποντάρεις από το πόσα παιδιά θα πεθάνουν το επόμενο διάστημα στη Γάζα μέχρι την εξέλιξη κάποιας μάχης στην Ουκρανία. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ηθικό. Μετατρέποντας κάθε πρόβλεψη για ένα γεγονός σε χρηματιστηριακού τύπου προϊόν, δίκτυα εταιρειών με πρόσβαση στον Λευκό Οίκο απειλούν το μέλλον της δημοσιογραφίας και της ίδιας της δημοκρατίας.
Από το 2022 και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το αμερικανικό Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) καταγράφει σε πραγματικό χρόνο σε έναν ηλεκτρονικό χάρτη κάθε εξέλιξη στα πεδία των μαχών. Στις 15 Νοεμβρίου του 2025 όμως, και συγκεκριμένα στις 10.48 π.μ. UTC, συνέβη κάτι περίεργο. Για λίγα λεπτά ο χάρτης έδειξε λανθασμένα ότι οι ρωσικές δυνάμεις είχαν καταλάβει την ουκρανική πόλη Μίρνοχραντ. Αμέσως μετά ο χάρτης επανήλθε στην κανονική προβολή δείχνοντας την πόλη υπό ουκρανικό έλεγχο. Αυτό το «σφάλμα του συστήματος» -το glitch όπως θα έλεγαν στην ταινία Matrix- ήταν αρκετό για να κριθεί η έκβαση ενός στοιχήματος ενός εκατομμυρίου δολαρίων που παιζόταν εκείνες τις μέρες στην αμερικανική πλατφόρμα «προβλέψεων» Polymarket. Παρά το γεγονός ότι το περιστατικό παραμένει ακόμη και σήμερα ανεξιχνίαστο και πέρασε στα ψιλά των διεθνών ΜΜΕ, άνοιξε μια χαραμάδα στον σκοτεινό κόσμο των εταιρειών στοιχημάτων πολιτικών γεγονότων.
Η Polymarket μαζί με την Kalshi είναι οι δύο σημαντικότερες αμερικανικές πλατφόρμες που επιτρέπουν στους χρήστες τους να τζογάρουν κυριολεκτικά σε οτιδήποτε: από το αν θα κλιμακωθεί ο λιμός που προκαλεί το Ισραήλ στη Γάζα μέχρι το ποιος θα κερδίσει τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Οι δύο εταιρείες οφείλουν την ύπαρξή τους στον πρόεδρο Τραμπ και στους δικαστές που ο ίδιος διόρισε, οι οποίοι αφού νομιμοποίησαν πλήρως τα αθλητικά στοιχήματα το 2018 δημιούργησαν ένα νέο ελντοράντο για την αγορά προγνωστικών.
Η Polymarket και η Kalshi αποφεύγουν φανατικά κάθε αναφορά σε λέξεις όπως «τζόγος» και «στοίχημα» και αυτοπαρουσιάζονται σαν «πλατφόρμες πρόβλεψης γεγονότων» που στηρίζονται στη λεγόμενη σοφία του πλήθους (wisdom of the crowd). ‘Οπως αφήνουν να εννοηθεί, δεν διαφέρουν και τόσο από τις εταιρείες δημοσκοπήσεων με τη διαφορά ότι το κυνήγι του κέρδους και ο μεγάλος αριθμός συμμετεχόντων -ουσιαστικά δηλαδή οι δυνάμεις της αγοράς- προσφέρουν πολύ ακριβέστερα αποτελέσματα.
Ομολογουμένως σε πολλές περιπτώσεις το δικό τους μοντέλο έδωσε πιο ακριβείς προβλέψεις από τις εταιρείες δημοσκοπήσεων, οι οποίες ούτως η άλλως γνώριζαν τη μεγαλύτερη απαξίωση των τελευταίων δεκαετιών ύστερα από συνεχείς αστοχίες στην πρόβλεψη εκλογικών αναμετρήσεων. Με αυτό το επιχείρημα εταιρείες όπως η Polymarket και η Kalshi υπέγραψαν τους τελευταίους μήνες χρυσά συμβόλαια με το CNN, το CNBC, το Yahoo News και το περιοδικό Time, όπου προσφέρουν τις υπηρεσίες τους εκπαραθυρώνοντας μεγάλες εταιρείες δημοσκοπήσεων. Ορισμένα δηλαδή από τα μεγαλύτερα ΜΜΕ των ΗΠΑ εντάσσουν στο ενημερωτικό τους πρόγραμμα τα αποτελέσματα στοιχημάτων.
Πόσο πουλάς την άποψή σου;
Πίσω όμως από τις επιστημονικοφανείς περιγραφές των δύο εταιρειών κρύβεται ένα σκοτεινό δίκτυο πολιτικής και οικονομικής χειραγώγησης που συνδυάζει τα χειρότερα χαρακτηριστικά του τζόγου, του χρηματιστηρίου αλλά και της πολιτικής προπαγάνδας. Όπως έγραφε ο ερευνητής Τεκέντρα Παρμάρ στην ηλεκτρονική έκδοση Intercept, «αν οι πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης -τα Facebook και τα Twitter του κόσμου μας- συνέθλιψαν την αντίληψη μιας κοινής πραγματικότητας, οι πλατφόρμες των προβλέψεων ήρθαν για να ρευστοποιήσουν τα συντρίμμια της». Το όραμα των εταιρειών, όπως εξηγούσε ανερυθρίαστα ο CEO της Kalshi, Ταρέκ Μανσούρ, «είναι να χρηματιστικοποιήσουν τα πάντα και να μετατρέψουν κάθε διαφορετική άποψη σε εμπορεύσιμο περιουσιακό στοιχείο». Το πραγματικό πρόβλημα σε αυτή τη διαδικασία δεν είναι ότι είναι ανήθικη (που είναι), αλλά ότι είναι επικίνδυνη για το μέλλον της ενημέρωσης και της δημοκρατίας.
Καταρχάς τα αποτελέσματα απέχουν πολύ από το να είναι αλάνθαστα. Σε ορισμένες περιπτώσεις δύο εταιρείες έθεταν για ποντάρισμα τα ίδια ερωτήματα και η «σοφία του πλήθους» έδινε διαφορετικά αποτελέσματα. Το σημαντικότερο όμως πρόβλημα είναι ότι τα αποτελέσματα των προγνώσεων μπορούν εύκολα να χειραγωγηθούν από ισχυρούς παίκτες (όπως hedge funds), αν αυτοί πραγματοποιήσουν στοχευμένες επιθέσεις ποντάροντας ή σορτάροντας συγκεκριμένα αποτελέσματα. Όταν όμως αυτές οι χειραγωγήσιμες προβλέψεις φτάνουν να αντικαθιστούν την ερευνητική δημοσιογραφία και τη λειτουργία των δημοσκοπήσεων προκύπτουν πρωτόγνωροι κίνδυνοι για το κοινωνικό σύνολο. Οι δυο αυτοί κλάδοι μπορεί να διέρχονται περίοδο βαθιάς κρίσης (αν όχι σήψης), αλλά στηρίζονται σε επιστημονικούς, νομικούς και ηθικούς κανόνες που -θεωρητικά τουλάχιστον- αν εφαρμοστούν προσφέρουν ποιοτικότερα αποτελέσματα σε σχέση με τη γνώμη μερικών «αλογομούρηδων» που τζογάρουν ακόμη και με την αρτηριακή πίεση της μάνας τους.
Στην ουσία του βέβαια το πρόβλημα δεν αφορά τον τζόγο αλλά πολιτικές και οικονομικές παρεμβάσεις που μπορεί να κρίνουν τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων. Σε έναν κόσμο όπου η προβλεψη της πραγματικότητας είναι εμπορεύσιμο προϊόν, ένας ισχυρός παίκτης αποκτά ερεθίσματα να αλλοιώσει την ίδια την πραγματικότητα για να κερδίσει το στοίχημα.
Μιλώντας άλλωστε για πολιτικές παρεμβάσεις πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι ο νέος κλάδος των «εταιρειών προβλέψεων» είναι πνευματικό τέκνο του Ντόναλντ Τραμπ. Στον πρώτο χρόνο της νέας θητείας του ο πρόεδρος τοποθέτησε βασικούς παίκτες της φούσκας των κρυπτονομισμάτων σε κρίσιμα πόστα εποπτικών οργάνων, όπως η Επιτροπή Διαπραγµάτευσης Προθεσµιακών Εµπορευµατικών Συναλλαγών των ΗΠΑ (CFTC), με αποτέλεσμα να τερματιστούν αυτομάτως όλες οι έρευνες για τη λειτουργία εταιρειών όπως η Polymarket και η Kalshi. Παράλληλα η εταιρεία κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών του γιου του Τραμπ έχει επενδύσει στην Polymarket, ενώ ο ίδιος προσλήφθηκε ως «στρατηγικός σύμβουλος της Kalshi.
Ίσως ποτέ άλλοτε στην Ιστορία ο όρος «καπιταλισμός καζίνο» δεν περιέγραφε με τόση ακρίβεια την πραγματικότητα στις ΗΠΑ.
