Πηγή: Δημήτρης Κανελόπουλος -Εφημερίδα των Συντακτών
Τη Δευτέρα 3 Νοεμβρίου στα βιβλιοπωλεία το νέο βιβλίο του Αρη Χατζηστεφάνου «Προπαγάνδα και παραπληροφόρηση στο ίντερνετ», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Τόπος σε επιμέλεια της Μαριάννας Τζιαντζή. Το προηγούμενο βιβλίο του Άρη, το «Προπαγάνδα και παραπληροφόρηση – Πώς τις εντοπίζουμε», βρίσκεται στην 25η έκδοση!
Κι εδώ, κάθε κεφάλαιο περιλαμβάνει ένα QR code που οδηγεί σε επιλεγμένη βιβλιογραφία, φωτογραφίες, βίντεο και podcasts τα οποία θα ανανεώνονται. Εχουν ήδη προγραμματιστεί τρεις παρουσιάσεις: στην Αθήνα 24 Νοεμβρίου στον κινηματογράφο Τριανόν, στη Θεσσαλονίκη στις 28 Νοεμβρίου στον Πολυχώρο Μαλλιάρη και στην Πάτρα 1 Δεκεμβρίου, στο Πίξελ Books. Ακολουθεί ένα απόσπασμα από την εισαγωγή.
«9 Οκτωβρίου 2023. Mε μια δήλωσή του, o Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Γιόαβ Γκάλαντ κηρύσσει την έναρξη της γενοκτονίας του παλαιστινιακού λαού: «Διέταξα ολοκληρωτικό αποκλεισμό της Λωρίδας της Γάζας. Δεν θα υπάρχει ηλεκτρικό, φαγητό και καύσιμα… Πολεμάμε ενάντια σε ανθρώπινα κτήνη και θα δράσουμε αναλόγως».
Το πρώτο πράγμα που θα καταρρεύσει, όμως, στη Γάζα, πριν από την παροχή ηλεκτρισμού και τη διανομή τροφίμων, είναι η ψευδαίσθηση ότι στην εποχή του Instagram και του TikTok δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί γενοκτονία αφού κάθε έγκλημα μεταδίδεται σε απευθείας σύνδεση προκαλώντας την αντίδραση λαών και κυβερνήσεων.
Η γενοκτονία των Παλαιστινίων ήρθε να μας θυμίσει ότι η αντίληψη που σχηματίζουμε για την πραγματικότητα δεν εξαρτάται από τον τεράστιο όγκο ανεπεξέργαστης πληροφορίας που μπορεί να έχουμε στη διάθεσή μας, αλλά από μηχανισμούς που θέτουν το πλαίσιο μέσα από το οποίο αντιλαμβανόμαστε αυτά τα δεδομένα. Η σφαγή στη Γάζα είναι το ιστορικό σημείο όπου τέμνονται οι αρχαιότερες μορφές προπαγάνδας (όπως ο υποτιθέμενος αποκεφαλισμός βρεφών) με τις πιο σύγχρονες τεχνικές λογοκρισίας (όπως το shadow banning).
Δράστες αυτής της επιχείρησης παραπληροφόρησης είναι άλλοτε συγκεκριμένες κυβερνήσεις και επιχειρηματίες και άλλοτε οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που φέρουν στο DNA τους σχέσεις πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής εξουσίας. Οι κλασικές μορφές προπαγάνδας είναι συνήθως ευκολότερο να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν. Όπως θα δούμε, όμως, στο βιβλίο, η προπαγάνδα των αλγορίθμων αποτελεί την αντανάκλαση του κυρίαρχου οικονομικού μοντέλου. Η απομάκρυνσή της απαιτεί να οραματιστούμε ένα σύστημα απεξαρτημένο από την ανάγκη κερδοφορίας.
Αυτό το μαύρο σκηνικό, όμως, εμπεριέχει και τα εργαλεία της ανατροπής του. Η ανάδειξη αντίπαλων πόλων στην παγκόσμια σκηνή της τεχνολογίας μπορεί να ανατρέψει με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους τη μονοκρατορία των ΗΠΑ και στον τομέα της ενημέρωσης και της παραπληροφόρησης – όχι γιατί οι αντίπαλοι της Ουάσιγκτον είναι καλοί, ηθικοί και «αντικειμενικοί», αλλά γιατί προσφέρουν εναλλακτικές. Παράλληλα, τα ίδια εργαλεία υψηλής τεχνολογίας με τα οποία κάποιοι μας σερβίρουν την προπαγάνδα τους είναι σε σημαντικό βαθμό διαθέσιμα και στα δικά μας χέρια για να την ανατρέψουμε.
Σε αντίθεση με το κυρίαρχο φιλελεύθερο αφήγημα της τελευταίας δεκαετίας, δεν έχουμε ετατραπεί σε υποχείρια προπαγάνδας που ζουν σε αεροστεγώς κλεισμένους θαλάμους αντήχησης (echo chambers). Οι πληροφορίες που λαμβάνουμε δεν είναι αναγκαστικά χειρότερης ποιότητας ή πιο μονόπλευρες από αυτές που δεχόμασταν πριν από δέκα, είκοσι ή εκατό χρόνια. Το γεγονός ότι στις κοινωνίες μας παρατηρούνται υψηλότερα επίπεδα πόλωσης δεν οφείλεται στην παραπληροφόρηση ούτε στο ότι περνάμε πολλή ώρα στο κινητό μας, όπως αφελώς υποστηρίζουν ορισμένοι. Η πόλωση τροφοδοτείται από παράγοντες που δεν έχουν μεταβληθεί εδώ και αιώνες: τη φτώχεια, την ανασφάλεια και την ικανότητα των ισχυρών να εκμεταλλεύονται την απόγνωση για να ενεργοποιούν κοινωνικούς αυτοματισμούς – να σπέρνουν τη διχόνοια. Το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να λειτουργήσει σαν ένα μικρό βοήθημα στην κατανόηση του πολέμου της ενημέρωσης που θα δώσουμε τα επόμενα χρόνια».
