του Γιάννη Ανδρουλιδάκη
Η ταινία Απρίλης του Νάνι Μορέτι (1998), έμεινε γνωστή κυρίως για μια σκηνή. Αυτή στην οποία ο σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής της ταινίας παρακολουθεί απελπισμένος τον επικεφαλής του Δημοκρατικού Κόμματος της Αριστεράς Μάσιμο Ντ’ Αλέμα στην τηλεόραση και φωνάζει: «Πες κάτι που να είναι αριστερό!». Απόλυτα ταιριαστή με την εικόνα της ξεπλυμένης ευρωπαϊκής μετα-κομμουνιστικής Αριστεράς του τέλους του 20ού αιώνα, η φράση αυτή διαδόθηκε γρήγορα και έγινε σλόγκαν. Τόσο πολύ, ώστε σκέπασε την επόμενη φράση του Μορέτι, που απευθυνόμενος στην τηλεόραση φωνάζει γεμάτος αγανάκτηση για τον Ντ’ Αλέμα: «Πες έστω κάτι που να μην είναι αριστερό. Πες κάτι πολιτικό. Πες κάτι να σημαίνει οτιδήποτε». Ακούγοντας στο συνέδριο του Economist την ομιλία του Αλ. Τσίπρα, του πρώην πρωθυπουργού που επιθυμεί τόσο σφοδρά να επανέλθει στο προσκήνιο, το μυαλό πήγαινε αυθορμήτως στην πρώτη ατάκα («πες κάτι που να είναι Αριστερό!»), αλλά πολύ γρήγορα καταλάβαινε κανείς τη σημασία της δεύτερης.
Για να είμαστε δίκαιοι, θα ήταν υπερβολικό να ζητούσε κανείς στα σοβαρά από τον Αλ. Τσίπρα να πει κάτι αριστερό. Και ούτε ο ίδιος έδωσε δικαιώματα ότι είχε σκοπό να το κάνει. Στην ομιλία του, διάρκειας 45 λεπτών, άλλωστε δεν υπήρξε ούτε μια φορά αναφορά στη λέξη «αριστερά». Όπως άλλωστε δεν υπήρξε καμία απολύτως αναφορά και σε κάποιες ακόμα λέξεις ή έννοιες, όπως γενοκτονία, Παλαιστίνη, Γάζα, Τέμπη, Πύλος, ιδιωτικοποιήσεις, κοινωνικές υπηρεσίες, δημόσια υγεία και παιδεία, αναδιανομή εισοδήματος, δημόσιες μεταφορές, μετανάστες. Σοφά σκεπτόμενος, ο πρώην πρωθυπουργός δεν ήθελε να αφήσει κανέναν δύσμοιρο να φαντάζεται ότι τον απασχόλησε κάπως το ζήτημα της Αριστεράς, έστω περιφραστικά.
Αλλά η αλήθεια είναι ότι ο Τσίπρας, εκτός από το να πει κάτι αριστερό, απέφυγε επιμελώς να πει και οτιδήποτε πολιτικό. Η πρότασή του για «ένα νέο παραγωγικό μοντέλο» (φράση που εξ αρχής αποτελεί επιτομή ξύλινου λόγου) δεν ήταν καθόλου τέτοια. Δεν περιείχε καμία νύξη για το τι θα παράγει η χώρα, πώς και σε τι ποσότητες, πώς θα το διανέμει, ποιες οικονομικές λειτουργίες θα επιταχύνει και ποιες θα επιβραδύνει, σε ποιες υπηρεσίες θα δώσει έμφαση έναντι άλλων. Έλεγε απλά ότι θα φτιάξει ένα Ταμείο (τι μανία κι αυτή!) στο οποίο οι πλούσιοι πατριώτες θα βάζουν τα λεφτά τους για να βοηθάνε τους φτωχούς συμπατριώτες του. Όχι πολύ εμπνευσμένο. Επίσης, ελάχιστα «κεντρώο» ή «σοασιαλδημοκρατικό» -αν αυτός ήταν ο στόχος. Τέτοιες ιδέες είχε κάμποσες ο Αντ. Σαμαράς πριν από τριάντα-τόσα χρόνια, όταν έφτιαξε την Πολιτική Άνοιξη.
Με δεδομένη την ασάφεια του μηνύματος, πρέπει κανείς να καταφύγει κάπου αλλού για να υποθέσει τις προθέσεις του Αλ. Τσίπρα. Και το «αλλού» είναι η πολιτεία του. Έχοντας υπάρξει πρωθυπουργός επί 4,5 χρόνια και επιχειρώντας να επιστρέψει στο προσκήνιο, είναι λογικό να θεωρήσουμε ότι εφόσον δεν δηλώνει κάτι άλλο, επικαλείται κάποια συνέχεια με αυτή. Ας την εξετάσουμε λοιπόν σε τρία βασικά πεδία: την άσκηση πολιτικής στο εσωτερικό, την άσκηση εξωτερικής πολιτικής και στην ηθική της διακυβέρνησης.
Σε ό,τι αφορά την άσκηση πολιτικής στο εσωτερικό, παρά τη φιλόδοξη δήλωση ότι «έβγαλε την Ελλάδα από τα Μνημόνια», ο Αλ. Τσίπρας αφήνει ως βασική του παρακαταθήκη τη δέσμευση της δημόσιας περιουσίας στο ΤΑΙΠΕΔ και τη δέσμευση για την ύπαρξη πρωτογενών πλεονασμάτων μέχρι το 2060, που καταδικάζει μερικές ακόμα γενιές ανθρώπων σε ασφυκτική λιτότητα. Άλλα μέτρα, όπως οι ιδιωτικοποιήσεις, το χρηματιστήριο ενέργειας ή οι πλειστηριασμοί έχουν επίσης τη σημασία τους. Μετά από κάποιους μήνες κατά τους οποίους ο Τσίπρας ισχυριζόταν ότι αυτή δεν είναι η πραγματική του πολιτική, δεν επανήλθε σε αυτό το θέμα.
Σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική, ο Αλ. Τσίπρας έχει να καταθέσει αναμφίβολα τη Συμφωνία των Πρεσπών, αλλά επίσης και έναν πρωτοφανή στα χρονικά του ελληνικού κράτους εναγκαλισμό με το Ισραήλ, με το οποίο σύναψε στρατηγική συμμαχία σε επίπεδο στρατιωτικό, ενεργειακό, εμπορικό, ασφάλειας, τεχνολογικής στήριξης, κατασκευών. Ποτέ στο παρελθόν η Ελλάδα δεν είχε συνάψει τόσο στενές σχέσεις με ένα κράτος -ούτε καν με τις ΗΠΑ- όσο με το Ισραήλ επί κυβέρνησης Τσίπρα. Οι συναντήσεις του δε με τον Νετανιάχου ήταν διαρκείς, κατά τη διάρκεια των οποίων ο πρώην Πρωθυπουργός αποκάλεσε την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ -προλαβαίνοντας σε αυτό τον Τραμπ.
Εν μέσω της αδιανόητης γενοκτονίας που συντελείται εδώ και δύο χρόνια στη Γάζα, ο Αλ. Τσίπρας δεν έχει αποκηρύξει στο ελάχιστο αυτή την πολιτική στρατηγικής συμμαχίας.
Τέλος, υπάρχει το ζήτημα της ηθικής της διακυβέρνησης. Ο Αλ. Τσίπρας έχει να λέει ότι ηγήθηκε μιας κυβέρνησης η οποία βαρύνεται με τον ελάχιστο αριθμό σκανδάλων και οικονομικής διαφθοράς. Αυτό είναι αναμφίβολα αλήθεια. Ωστόσο, η ηθική της διακυβέρνησης κρίνεται και σε άλλα δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι ο χειρισμός του εκλογικού σώματος και της κυβέρνησής του το καλοκαίρι του 2015 (κάτι για το οποίο ο ίδιος απαντά ότι κρίθηκε στις εκλογές του Σεπτέμβρη) και τον τρόπο που αποχώρησε πριν από δύο χρόνια. Ο Αλ. Τσίπρας παραιτήθηκε από πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ μετά τη διπλή συντριβή του 2023, όταν έχασε τις εκλογές με διαφορά 23 μονάδων και έχοντας λάβει το μισό ποσοστό από αυτό του 2015. Σήμερα μπορούμε με ασφάλεια να πούμε ότι στο μυαλό του ο Τσίπρας δεν συμφιλιώθηκε ποτέ με την αποχώρησή του και παρακολούθησε μάλλον ικανοποιημένος τη διάλυση που ακολούθησε την παραίτησή του. Πρώτα επέτρεψε την εκλογή ενός ουρανοκατέβατου ΟΥΦΟ στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ (θα αρκούσε ένα νεύμα του για να την εμποδίσει), που θα είχε ως βέβαιη συνέπεια τη διχοτόμηση -όπως και έγινε. Έπειτα, και αφού ο εναπομείναντας μηχανισμός εφθάρη στη διαδικασία απαλλαγής με κάθε τρόπο από τον Κασσελάκη, μόλις εξελέγη νέος αρχηγός ο Αλ. Τσίπρας όχι μόνο δεν έκανε το παραμικρό για να τον στηρίξει, αλλά σύντομα άρχισε να διαρρέει ότι ετοιμάζει την επιστροφή του.
Κανείς δεν μπορεί να δικάσει προθέσεις. Αλλά αν ποτέ τυχόν ο Αλ. Τσίπρας ήθελε να οδηγήσει το κόμμα και τον χώρο του σε γρήγορη και απόλυτη απαξία, ώστε η δική του ήττα να μοιάζει παρανυχίδα και η επιστροφή του να φαντάζει λογική, αγνοώντας τι συνέπειες έχει αυτό για την Αριστερά συνολικά, πόσο καλύτερα θα το κατάφερνε;
Την ίδια χρονιά που ο Νάνι Μορέτι παρουσίαζε την ταινία Απρίλης με την ωραία φράση «πες κάτι που να είναι αριστερό», ο Βρετανός πεζογράφος Ίαν Μακ Γιούαν εξέδιδε το μυθιστόρημά του Άμστερνταμ. Σε αυτό, η Ρόζι Γκαρμόνι, απευθυνόμενη προς τον Βέρνον Χάλιντεϊ, από τηλεοράσεως του λέει: «Έχετε τη νοοτροπία ενός εκβιαστή και το ηθικό ανάστημα ενός ψύλλου». Κι αυτή εντυπωσιακή φράση…
