του Άρη Χατζηστεφάνου | Εφημερίδα των Συντακτών
Η συζήτηση, που ξεκίνησε εν είδει αστεϊσμού στις ΗΠΑ, για το αν η υπηρεσία μετανάστευσης (ICE) αποτελεί την «Γκεστάπο» του Τραμπ απασχολεί πλέον πολιτικούς επιστήμονες σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι αντιμετωπίζουν την Αμερική σαν εκκολαπτήριο αυταρχισμού. Και η Ελλάδα έχει πολλά να συνεισφέρει σε αυτή τη συζήτηση.
«Προσπαθούν να παρουσιάσουν τη συνοροφυλακή και τους πράκτορες της ICE σαν Γκεστάπο και ναζιστές», δήλωσε εξοργισμένος στο CNN o Γκρέγκορι Μποβίνο, ο άνθρωπος που συγκέντρωσε στο πρόσωπό του την οργή για τις πρόσφατες εκτελέσεις πολιτών στις ΗΠΑ. Το γεγονός βέβαια ότι είπε τη λέξη Γκεστάπο με γερμανική προφορά, ενώ φορούσε την περίφημη διαγώνια ζώνη «Sam Browne» που περιλαμβανόταν (και) στη στολή των SS δεν βοήθησε ιδιαίτερα την υπόθεσή του.
Ενώ όμως η αναφορά στην Γκεστάπο ξεκίνησε περισσότερο σαν βρισιά, σύντομα έλαβε τέτοιες διαστάσεις που ενεργοποίησε τα αντανακλαστικά ιστορικών και πολιτικών επιστημόνων. Προφανώς κάθε σύγκριση είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένη, καθώς αναφέρεται σε εντελώς διαφορετικές ιστορικές περιόδους και κυρίως σε εντελώς διαφορετικά επίπεδα βίας. Γι’ αυτό οι περισσότερες αναλύσεις δεν εστιάζουν στη δράση αλλά στη δομή, στον εξοπλισμό και στον έλεγχο που ασκεί σε αυτές τις ομάδες η εκάστοτε εξουσία.
Ακόμη και με αυτές τις διευκρινίσεις όμως, είναι τελικά η σύγκριση με την Γκεστάπο επιστημονικά ορθή και πολιτικά χρήσιμη; Η μυστική κρατική αστυνομία της ναζιστικής Γερμανίας από το 1939 εντάχθηκε στο Κεντρικό Γραφείο Ασφαλείας του Ράιχ RSHA. Από εκείνη τη στιγμή αποτελούσε ένα από τα πολλά θεσμικά όργανα του γερμανικού κράτους υπό τις διαταγές του οποίου λειτουργούσε. Αντίθετα, η ICE ελέγχεται μεν από την κυβέρνηση Τραμπ, όχι όμως και από το αμερικανικό κράτος, αφού έχει σταματήσει να υπακούει στις αποφάσεις της Δικαιοσύνης. Ο επικεφαλής ομοσπονδιακός δικαστής της Μινεσότα, Πάτρικ Σιλτζ, κατήγγειλε ότι μόνο τον Ιανουάριο η ICE παραβίασε 96 δικαστικές αποφάσεις, δηλαδή σε έναν μήνα αγνόησε την αμερικανική Δικαιοσύνη περισσότερες φορές από όσες το έχουν κάνει άλλες υπηρεσίες στο σύνολο της ύπαρξής τους. Η παρατήρηση φαίνεται να επιβεβαιώνει όσους βλέπουν την υπηρεσία μετανάστευσης σαν μια παραστρατιωτική οργάνωση του Τραμπ – περισσότερο SS στα τελευταία χρόνια της Βαϊμάρης και την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης από τον Χίτλερ και λιγότερο Γκεστάπο.
Η Έρικα ντε Μπρουν, που διδάσκει πολιτικές επιστήμες στο Κολέγιο Χάμιλτον, εξηγούσε πρόσφατα ότι στις ΗΠΑ ο όρος παραστρατιωτικός (paramilitary) αναφέρεται σε δύο διαφορετικά είδη ένοπλων ομάδων: Στην πρώτη έχουμε μια εξαιρετικά στρατιωτικοποιημένη αστυνομική δύναμη με ιεραρχική δομή που εντάσσεται στις δυνάμεις ασφαλείας ενός κράτους, όπως η γαλλική στρατοχωροφυλακή (Gendarmerie) ή η ινδική Κεντρική Αστυνομική Δύναμη Εφεδρείας (CRPF). Η δεύτερη κατηγορία μπορεί να διατηρεί την ιεραρχική δομή και τον στρατιωτικό εξοπλισμό, αλλά δρα εκτός του πλαισίου των επίσημων δυνάμεων ασφαλείας, συνήθως για λογαριασμό της κυβέρνησης. Εδώ συναντάμε δυνάμεις όπως οι ακροδεξιές Ενωμένες Δυνάμεις Αυτοάμυνας της Κολομβίας (AUC), που διεξήγαγαν τον βρόμικο πόλεμο εναντίον του αριστερών ανταρτών, και οι Δυνάμεις Μακούτ του δικτάτορα της Αϊτής, Φρανσουά Ντιβαλιέ, οι οποίες πήραν το όνομά τους από το μυθολογικό τέρας Τοντόν Μακούτ, που έτρωγε τα άτακτα παιδιά για πρωινό.
Η ICE, εξηγούσε η Έρικα ντε Μπρουν, πληροί σαφώς όλα τα κριτήρια της πρώτης ομάδας αλλά έχει και βασικά χαρακτηριστικά της δεύτερης: είναι λιγότερο επαγγελματική, δεν περιορίζεται από συνταγματικές ρυθμίσεις που προστατεύουν τους πολίτες από αναίτιες έρευνες και προσαγωγές και λειτουργεί με πολιτικά κριτήρια. Το γεγονός ότι ο Τραμπ διπλασίασε τα μέλη του ICE σε έναν χρόνο με 12.000 νεοσύλλεκτους, που έλαβαν από ελάχιστη έως καθόλου εκπαίδευση, δεν έχει παρατηρηθεί σε αναπτυγμένο κράτος, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960.
Η ελληνική περίπτωση
Για όσους πάντως έχουν βαρεθεί να αποκαλούν την ICE Γκεστάπο ή SS, η Ελλάδα έχει να προσφέρει πολλά παραδείγματα οργανώσεων που χαρακτηρίζονται παραστρατιωτικές. Βέβαια η φαινομενικά προφανής περίπτωση των Ταγμάτων Ασφαλείας είναι μάλλον προβληματική καθώς αυτά δημιουργήθηκαν από την κατοχική κυβέρνηση του Ράλλη και εξοπλίζονταν απευθείας από μια ξένη χώρα – τη ναζιστική Γερμανία. Για τους ίδιους λόγους αποκλείεται και ο Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής Δράσεως (ΕΑΣΑΔ), δηλαδή το θεσσαλικό αντίγραφο των ταγμάτων ασφαλείας.
Επίσης, ο Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών (ΙΔΕΑ) και ο προκάτοχός του, η Ένωση Νέων Αξιωματικών, δεν παραπέμπουν στις σύγχρονες παραστρατιωτικές ομάδες καθώς δεν εκτελούσαν αστυνομικά καθήκοντα, ενώ στράφηκαν και εναντίον των εθνικών κυβερνήσεων. Πλησιέστερα ίσως βρίσκεται η οργάνωση «Χ» του Γρίβα, η οποία, αν και είχε επίσης δωσιλογικό χαρακτήρα, μετά την απελευθέρωση εντάχθηκε στον «Εθνικό Στρατό Αθηνών», περίπου όπως το ναζιστικό Τάγμα Αζόφ στην Ουκρανία. Ίσως όμως τα καλύτερα παραδείγματα να είναι οι δίδυμες ομάδες ΜΑΔ (Μονάδες Αποσπασμάτων Διώξεως) και ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου), που δημιουργήθηκαν από την κυβέρνηση Τσαλδάρη το 1946 για να πραγματοποιούν πογκρόμ εναντίον της Αριστεράς, σε συνεργασία με τον στρατό και τη χωροφυλακή. Συχνά με προϋπηρεσία στις ένοπλες δυνάμεις και με γνώση των τοπικών κοινωνιών, ήταν ταυτόχρονα αστυνόμοι, στρατιώτες, βασανιστές και μακρύ χέρι της μεταπολεμικής πολιτικής εξουσίας.
Μια από εκείνες τις περιπτώσεις όπου οι όροι κράτος και παρακράτος ή στρατιωτικός και παραστρατιωτικός συγχέονται επικίνδυνα.
