του Ντιν Μπέικερ | CERP
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δείχνει καμία διάθεση να εγκαταλείψει την εμμονή του να καταλάβει ένα τεράστιο κομμάτι «ακίνητης περιουσίας», τη Γροιλανδία. Πλέον ετοιμάζεται να φορτώσει στους Αμερικανούς καταναλωτές ακόμη μία βαριά φορολογική επιβάρυνση, αυτή τη φορά μέσω δασμών ύψους 75 δισ. δολαρίων στις εισαγωγές από τις ευρωπαϊκές χώρες που υπερασπίζονται πλέον πιο δυναμικά το υφιστάμενο καθεστώς σε σχέση με τη Γροιλανδία και τη Δανία.
Ας είμαστε απολύτως σαφείς: αντίθετα με όσα γράφονται στις εφημερίδες, αυτοί οι δασμοί δεν είναι φόροι για τις χώρες που εξάγουν, αλλά φόροι για τους Αμερικανούς. Αυτό μπορεί να είναι υπερβολικά σύνθετο για τον Ντόναλντ Τραμπ και για μικρά παιδιά, όμως την επιβάρυνση τη πληρώνουμε εμείς. Το γεγονός ότι οι στοχευμένες χώρες χάνουν μέρος των εξαγωγών τους είναι βεβαίως αρνητικό για εκείνες, αλλά πλέον όλος ο κόσμος έχει καταλάβει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν πια αξιόπιστη αγορά και έχει προσαρμόσει τη στρατηγική του ανάλογα.
Ωστόσο, ο Τραμπ δύσκολα θα σταματήσει στους δασμούς. Όπως ακριβώς δεν μπορεί να παραδεχτεί ότι έχασε τις εκλογές του 2020 με καθαρή και μεγάλη διαφορά, έτσι αδυνατεί να αποδεχτεί ότι η Γροιλανδία δεν του ανήκει. Πρόκειται για έναν σοβαρά διαταραγμένο άνθρωπο, που έχει αποφασίσει ότι θέλει τη Γροιλανδία και ότι πρέπει οπωσδήποτε να την αποκτήσει.
Η Ευρώπη παλεύει να βρει μια αποτελεσματική απάντηση. Συζητείται η επιβολή δασμών στις αμερικανικές εξαγωγές, κάτι που θα προκαλέσει ορισμένες απώλειες σε αμερικανικές επιχειρήσεις, αλλά πιθανότατα όχι αρκετές ώστε να επηρεάσουν πραγματικά τον Τραμπ. Και, όπως ακριβώς οι δασμοί του Τραμπ πλήττουν τους Αμερικανούς καταναλωτές, έτσι και οι ευρωπαϊκοί δασμοί θα κάνουν την καθημερινότητα ακόμη πιο ακριβή για οικογένειες που ήδη δυσκολεύονται.
Υπάρχει όμως μια απλή εναλλακτική, η οποία είναι πολύ πιο πιθανό να τραβήξει την προσοχή και ταυτόχρονα να ωφελήσει πραγματικά τους Ευρωπαίους καταναλωτές: οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να ανακοινώσουν ότι παύουν να αναγνωρίζουν και να εφαρμόζουν αμερικανικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας και πνευματικά δικαιώματα.
Μια τέτοια κίνηση θα τραβήξει αμέσως την προσοχή κολοσσών καταναλωτικών προϊόντων όπως η Apple, η οποία βασίζεται σε χιλιάδες πατέντες για τα iPhone και τα υπόλοιπα προϊόντα της και αποκομίζει ετήσια έσοδα άνω των 100 δισ. δολαρίων. Το ίδιο ισχύει για εταιρείες λογισμικού όπως η Oracle (του δεξιού δισεκατομμυριούχου Λάρι Έλισον) και η Microsoft, που στηρίζονται σε πατέντες και πνευματικά δικαιώματα για να πλουτίζουν απίστευτα τους βασικούς τους μετόχους. Εταιρείες ψυχαγωγίας όπως η Disney και η Paramount (επίσης υπό τον έλεγχο της οικογένειας Έλισον) εξαρτώνται σχεδόν ολοκληρωτικά από τα μονοπώλια πνευματικών δικαιωμάτων για τα ετήσια κέρδη τους που ανέρχονται σε δισεκατομμύρια.
Η αμφισβήτηση των αμερικανικών πατεντών και των πνευματικών δικαιωμάτων είναι ένας σίγουρος τρόπος να τραβηχτεί η προσοχή. Οι τεράστιες περιουσίες των αδίστακτων παραγόντων, που έφεραν τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο και στηρίζουν την επίθεσή του κατά της δημοκρατίας στις ΗΠΑ και διεθνώς, θα βρεθούν ξαφνικά υπό σοβαρή απειλή.
Υπάρχει μάλιστα και ιστορικό προηγούμενο. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες σταμάτησαν να αναγνωρίζουν τις γερμανικές πατέντες και εισήγαγαν ένα καθεστώς υποχρεωτικής αδειοδότησης. Με βάση αυτό, οποιοσδήποτε μπορούσε να χρησιμοποιεί μια γερμανική πατέντα καταβάλλοντας ένα μικρό τέλος. Οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να κινηθούν με παρόμοιο τρόπο απέναντι σε μια αμερικανική κυβέρνηση, που δηλώνει έμπρακτα ότι δεν σέβεται το διεθνές δίκαιο.
Η επιλογή των πατεντών και των πνευματικών δικαιωμάτων όχι μόνο θα προκαλέσει πολύ μεγαλύτερο πλήγμα στους ισχυρούς παράγοντες της «Αμερικής του Τραμπ» σε σχέση με τους δασμούς, αλλά θα αποφέρει και απτά οφέλη στους Ευρωπαίους πολίτες. Φανταστείτε iPhone σε λιγότερο από τη μισή σημερινή τιμή, δωρεάν ή σχεδόν δωρεάν λογισμικό της Microsoft, και τις πιο πρόσφατες παραγωγές της Disney και της Paramount χωρίς κανένα κόστος. Πρόκειται για μια σπάνια περίπτωση, όπου όλοι μπορούν να κερδίσουν από το ελεύθερο εμπόριο: με την κατάργηση των μονοπωλίων των πατεντών και των πνευματικών δικαιωμάτων.
Η πρόταση αυτή αποκαλύπτει και το Μεγάλο Ψέμα της οικονομικής πολιτικής των τελευταίων πενήντα ετών. Σε αυτό το διάστημα έχει συντελεστεί μια τεράστια αναδιανομή εισοδήματος προς τα ανώτερα στρώματα. Το φαινόμενο είναι πιο έντονο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά παρατηρείται και στην Ευρώπη, συμβάλλοντας στην άνοδο του δεξιού λαϊκισμού.
Το Μεγάλο Ψέμα είναι ότι αυτή η αναδιανομή παρουσιάζεται ως φυσικό αποτέλεσμα της αγοράς. Υποστηρίζεται ότι η τεχνολογική πρόοδος και η παγκοσμιοποίηση, απλώς «έτυχε» να ωφελήσουν τους πιο μορφωμένους και κυρίως όσους βρίσκονται στην κορυφή.
Αυτό όμως είναι ψευδές, διότι τίποτα το φυσικό δεν υπάρχει στα κρατικά κατοχυρωμένα μονοπώλια πατεντών και πνευματικών δικαιωμάτων που παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή την αναδιανομή. Οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να τα είχαν περιορίσει χρονικά και ουσιαστικά, αντί να τα ενισχύσουν, ή να είχαν στηρίξει την καινοτομία και τη δημιουργία με εναλλακτικούς μηχανισμούς.
Υπήρξαν και άλλες κρατικές παρεμβάσεις που οδήγησαν σε αναδιανομή εισοδήματος προς τα πάνω, αλλά αυτό είναι μια συζήτηση για άλλη στιγμή. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες, αν επιλέξουν να μην αναγνωρίζουν τα αμερικανικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα πνευματικά δικαιώματα, διαθέτουν ένα εξαιρετικά ισχυρό όπλο απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ και τους πλούσιους υποστηρικτές του. Έχει έρθει η ώρα να πατήσουν το «κόκκινο κουμπί».
