Ταλιμπάν Αφγανιστάν προέλαση ΗΠΑ πρεσβείες Καμπούλ Κανταχάρ
Νεαρός μαχητής Ταλιμπάν ποζάρει για φωτογραφία ενώ περιπολεί στην πόλη Γκάζνι, νοτιοδυτικά της Καμπούλ.

Αφγανιστάν: «Όπου φύγει-φύγει» μπροστά στην προέλαση των Ταλιμπάν

Του Ανδρέα Κοσιάρη

Σκηνές βγαλμένες από τη Σαϊγκόν του 1975 ετοιμάζονται να ζήσουν οι υπάλληλοι της αμερικανικής και άλλων δυτικών πρεσβειών στην Καμπούλ του Αφγανιστάν, καθώς οι δυνάμεις των Ταλιμπάν προελαύνουν κατακτώντας μεγάλες και σημαντικές πόλεις.

Στον Νότο της χώρας η Κανταχάρ, δεύτερη μεγαλύτερη πόλη και «γενέτειρα» των Ταλιμπάν, και η Λασκάρ Γκαρ έπεσαν στα χέρια των Ταλιμπάν τις δύο τελευταίες ημέρες. Στα Δυτικά η Χεράτ, τρίτη μεγαλύτερη πόλη του Αφγανιστάν, παραδόθηκε επίσης. Οι κυβερνητικές δυνάμεις σε πολλές περιπτώσεις αποχώρησαν χωρίς μάχη, κλείνοντας συμφωνίες της τελευταίας στιγμής για να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους.

Οι εξελίξεις αυτές αφήνουν μονάχα τρεις μεγάλες πόλεις του Αφγανιστάν, συμπεριλαμβανόμενης της πρωτεύουσας Καμπούλ, στον έλεγχο της κυβέρνησης του Προέδρου Ασράφ Γκάνι. Οι Ταλιμπάν ελέγχουν πλέον σχεδόν εξολοκλήρου τον Βορρά, τον Νότο και τα Δυτικά της χώρας, και ετοιμάζονται να προελάσουν προς την Καμπούλ.

Οι κυβερνήσεις των χωρών της Δύσης ετοιμάζονται να αποστείλουν, ή ήδη στέλνουν στρατεύματα για να εκκενώσουν τις πρεσβείες τους στην πρωτεύουσα. Τρεις χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες, 600 Βρετανοί και άγνωστος μέχρι στιγμής αριθμός Καναδών στρατιωτών θα αποσταλούν στην Καμπούλ σε επιχειρήσεις πλήρους ή μερικής εκκένωσης των πρεσβειών.

Ρεπορτάζ των New York Times μάλιστα αναφέρει πως οι ΗΠΑ, μέσω του διαμεσολαβητή τους στο Αφγανιστάν Ζαλμάι Καλιλζάντ, επιχειρούν να λάβουν διαβεβαιώσεις από τους Ταλιμπάν ότι οι τελευταίοι δεν θα πειράξουν την αμερικανική πρεσβεία όταν καταλάβουν την Καμπούλ. Υπενθυμίζεται πως ο Καλιλζάντ, που πριν γίνει επίσημος απεσταλμένος των ΗΠΑ εκπροσωπούσε Δυτικά πετρελαϊκά συμφέροντα στην περιοχή, ήταν ο ιθύνων νους πίσω από μία σειρά συμφωνιών των Ταλιμπάν με τις ΗΠΑ και την Αφγανική κυβέρνηση τον τελευταίο ενάμιση χρόνο. Οι συμφωνίες αυτές επανέφεραν τυπική «νομιμοποίηση» στους Ταλιμπάν, φέρνοντάς τους στη θέση να ξεκινήσουν την «ανακατάληψη» της χώρας.

Οι σημερινές διπλωματικές κινήσεις του Καλιλζάντ, δείχνουν πως οι ΗΠΑ έχουν εξολοκλήρου εγκαταλείψει τους «συμμάχους» τους στο Αφγανιστάν, και πως είναι έτοιμες να αντιμετωπίσουν τους Ταλιμπάν ως «νομιμοποιημένη» δύναμη. Ο διπλωματικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ υπενθύμισε στους Ταλιμπάν πως οι ΗΠΑ παρέχουν ένα σημαντικό ποσό οικονομικής βοήθειας στο Αφγανιστάν. Οι Αμερικανοί είναι πρόθυμοι να συνεχίσουν να δίνουν αυτή την οικονομική βοήθεια και σε μία πλήρως ελεγχόμενη από τους Ταλιμπάν χώρα, αν οι τελευταίοι αφήσουν ανέγγιχτη την αμερικανική πρεσβεία και το προσωπικό της, η οποία με 4200 ανθρώπους είναι μία από τις μεγαλύτερες διπλωματικές έδρες στον κόσμο.

Σε παρόμοιο μήκος κύματος και η Γερμανία, που μέσω δηλώσεων του υπουργού Εξωτερικών Χάικο Μάας έθεσε και έναν επιπλέον όρο για τη συνέχιση της χρηματοδότησης των περίπου 430 εκατ. ευρώ ετησίως προς το Αφγανιστάν: «να μην εφαρμοστεί η Σαρία», ο Ισλαμικός Νόμος.

Όμως οι Ταλιμπάν έχουν τη δυνατότητα εύρεσης και άλλων υποστηρικτών, «κλείνοντας το μάτι» προς Ρωσία και Κίνα, ενώ έχουν πάντα τη στήριξη του γειτονικού Πακιστάν.

Η επέλαση των Ταλιμπάν σε διάστημα λίγων μόλις εβδομάδων έπειτα από τη σχεδόν πλήρη αποχώρηση των αμερικανικών και άλλων δυτικών δυνάμεων από την περιοχή, υπήρξε ραγδαία και τακτικά εξαιρετική. Αποκτώντας πρώτα τον έλεγχο των συνοριακών περασμάτων σε Βορρά και Νότο και έπειτα της συντριπτικής πλειοψηφίας της αφγανικής υπαίθρου, απέκλεισαν ουσιαστικά τις κυβερνητικές δυνάμεις στις μεγάλες πόλεις και περιφερειακές πρωτεύουσες. Ήταν έπειτα εύκολη δουλειά η περικύκλωση και η κατάληψη αυτών των πόλεων, με βίντεο που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο να δείχνουν την «τακτικά άτακτη» υποχώρηση των κυβερνητικών στρατευμάτων.

Η κατάρρευση των αφγανικών κυβερνητικών δυνάμεων και η παλινόρθωση των Ταλιμπάν είναι συνέχεια της πλήρους αποτυχίας των «επίσημων» στόχων της αμερικανικής εισβολής στη χώρα. Ο «εκδημοκρατισμός» δια της βίας και δια των οικονομικών ενισχύσεων σε μία διεφθαρμένη πολιτική τάξη, δεν δημιούργησε ποτέ μία αφγανική κυβέρνηση που να έχει τη δυνατότητα και το λαϊκό έρεισμα να ελέγξει την πολύπαθη χώρα.

Έχοντας πρώτα παλαιότερα χρηματοδοτήσει και εξοπλίσει τους Ταλιμπάν, οι Δυτικοί τους χρησιμοποίησαν έπειτα σαν τον «μπαμπούλα» που έπρεπε να καταπολεμηθεί. Δεν κατάφεραν όμως σε 20 χρόνια κατοχής της χώρας και συνεχών μαχών, βομβαρδισμών και επιθέσεων, τίποτα περισσότερο από το να τους περιορίσουν προσωρινά. Προκαλώντας ταυτόχρονα τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και τον εκτοπισμό εκατομμυρίων.

Σήμερα, η ραγδαία επιστροφή των Ταλιμπάν δείχνει να έχει εκπλήξει τους Αμερικανούς. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο να μην γνωρίζει το Πεντάγωνο και οι υπηρεσίες πληροφοριών την κατάσταση στη χώρα, οι Δυτικοί έχουν δείξει επανειλημμένα τις τελευταίες δύο δεκαετίες ότι δεν κατανοούν σημαντικές λεπτομέρειες για το πώς «δουλεύουν» τα πράγματα στο Αφγανιστάν, για τις εύθραυστες ισορροπίες και τη δύναμη των διάφορων πολεμαρχών που έκαναν πάντοτε κουμάντο εκεί. Στην αρχή της εισβολής, τον Δεκέμβριο του 2001, είχαν μάλιστα την ευκαιρία να δεχτούν μία σχεδόν πλήρη παράδοση των Ταλιμπάν, την οποία απέρριψε τότε ο πρόσφατα εκλιπών Ντόναλντ Ράμσφελντ.

Τώρα προτεραιότητα δείχνει να είναι ο διπλωματικός προσεταιρισμός των «κακών» Ταλιμπάν, σε μία προσπάθεια οι μελλοντικοί ιδιοκτήτες της χώρας να μην μπουν στη σφαίρα επιρροής των Ρώσων και των Κινέζων. Αν αυτές οι προσπάθειες αποτύχουν, δεν αποκλείεται να δούμε ξανά σκηνές όπως αυτές της Σαϊγκόν το 1975, με αμερικανικά ελικόπτερα να μεταφέρουν εσπευσμένα διπλωματικό προσωπικό από την Καμπούλ.

Όπως δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα νέων συγκρούσεων Δυτικών στρατιωτών με τους Ταλιμπάν, μία νέα μίνι ή μάξι εισβολή. Όλα κρέμονται στο αν οι Ταλιμπάν θα σεβαστούν την ακεραιότητα των Δυτικών διπλωματών στην Καμπούλ, μα πιο πολύ ίσως, την «ακεραιότητα» των Δυτικών συμφερόντων.